Zespół przewlekłego zmęczenia (chronic fatigue syndrome, CFS) wydaje się dość powszechnie występującym problemem w świecie. Szacuje się, że występuje u ponad 2 milionów Amerykanów, a u wielu jest nierozpoznany. Badania pokazują, że kobiety chorują dwukrotnie częściej niż mężczyźni, zwykle po 40. roku życia. Nie stwierdzono związku choroby z poziomem wykształcenia.
Objawy Zespołu Przewlekłego Zmęczenia mają destrukcyjny wpływ psychiczny i emocjonalny. Zmuszają chore osoby do mierzenia się z trudnościami ekonomicznymi, zawodowymi oraz subiektywnymi zaburzeniami funkcji poznawczych.
Rozpoznanie
Zespół przewlekłego zmęczenia to rozpoznanie kliniczne, które można postawić tylko po wykluczeniu innych etiologii zmęczenia.
Ustalono kryteria diagnostyczne ZPZ tzw:
Kryteria oksfordzkie zespołu przewlekłego zmęczenia
Głównym objawem jest zmęczenie o wyraźnym początku. Zmęczenie jest ciężkie, wyniszczające dla pacjenta oraz wpływa na jego funkcjonowanie – zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Objawy występują od co najmniej 6 miesięcy oraz są obecne przez ponad 50% czasu. Zmęczeniu towarzyszą inne objawy. Ból mięśni i stawów, bóle głowy oraz zaburzenia nastroju i snu, który nie przynosi odpoczynku, mogą towarzyszyć upośledzeniu pamięci krótkotrwałej, koncentracji uwagi oraz złemu samopoczuciu po wysiłku fizycznym trwającemu ponad 24 godziny.
Uwaga: W celu postawienia rozpoznania muszą być spełnione 4 towarzyszące objawy.
Już w początkowej diagnostyce różnicowej należy wykluczyć pewnych pacjentów: osoby z rozpoznaną chorobą somatyczną, która wywołuje przewlekłe zmęczenie, osoby z aktualnym rozpoznaniem schizofrenii, choroby maniakalno-depresyjnej, osoby nadużywające substancje psychoaktywne, z zaburzeniami odżywiania lub potwierdzoną organiczną chorobą mózgu. W diagnostyce różnicowej pacjentów tylko jedna trzecia z nich spełnia kryteria ZPZ.
Diagnostyka
Początkowe podejście do pacjenta z przewlekłym zmęczeniem powinno obejmować zebranie wywiadu, badanie przedmiotowe oraz ocenę stanu psychicznego, w tym wykluczenie depresji, która dotyka około 50% pacjentów.
Dodatkowo należy wykonać badania laboratoryjne. Aby wykluczyć inne przyczyny zmęczenia, wykonuje się m.in. badanie ogólne moczu, pełną morfologię krwi, szczegółowy panel metaboliczny oraz oznaczenia fosforu, tyreotropiny i białka C-reaktywnego. Diagnostykę można rozszerzyć o pomiar obecności przeciwciał przeciwko endomysium w klasie IgA pod kątem choroby trzewnej. Jeżeli są wskazania, wykonanie badania moczu na obecność narkotyków, badania w kierunku obecności czynnika reumatoidalnego oraz przeciwciał przeciwjądrowych.
Etiologia
Etiologia Zespołu przewlekłego zmęczenia jest niejasna i prawdopodobnie złożona. Istnienie pojedyńczego czynnika etiologicznego ZPZ np infekcyjnego; wirusowego budzi kontrowersje. Choroba ta może być wynikiem interakcji wielu czynników. Obecnie badania naukowe nad Zespołem przewlekłego zmęczenia skupiają się na układzie immunologicznym oraz nadnerczach, czynnikach genetycznych, czynniku biopsychospołecznym, a także badaniu snu i odżywiania.
Uważa się, że na ZPZ ma wpływ czynnik biopsychospołeczny, który często wiążę się z depresją. Silne potwierdzone dane z wielu badań sugerują, że uraz w dzieciństwie zwiększa ryzyko Zespołu przewlekłego zmęczenia nawet sześciokrotnie. Taki uraz zmniejsza odporność psychiczną osoby dorosłej oraz zwiększa u niej ryzyko zaburzeń czynności układu przysadka-nadnercza ze stwierdzanym zmniejszonym poziomem kortyzolu (o około 5 µg/dl (137,94 nmol/l).
Dlatego wydaje się, iż etiologia ZPZ jest złożona i może być wywołana zakażeniem, czynnikami genetycznymi, urazem w dzieciństwie, innymi analizowanymi czynnikami. Np. opóźnieniem rytmu wieczornego wydzielania melatoniny, czy niższym poziomem cynku oraz niższymi wskaźnikami nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 do kwasów tłuszczowych omega-6 oraz ostatecznie może wynikać z połączenia kilku powyższych czynników.
Leczenie
Początkowo postępowanie ze strony lekarzy rodzinnych powinno skupiać się na objawach, które często występują wspólnie z ZPZ. Obejmują zaburzenia snu, depresję oraz bóle głowy, mięśni.
Należy leczyć każdą wykrytą chorobę współistniejącą. Należy zachęcać pacjentów do odpoczynku, wtedy kiedy jest to konieczne oraz do praktykowania technik relaksacyjnych.
W przypadku dwóch metod leczenia ZPZ istnieją solidne potwierdzone dane świadczące o ich skuteczności:
1. terapia behawioralno-poznawcza (cognitive behavior therapy, CBT), która ma pozytywny wpływ na poziom zmęczenia, pracę i dostosowanie społeczne. Łagodzi depresję, lęk oraz złe samopoczucie występujące po wysiłku fizycznym. Terapia poznawczo-behawioralna okazała sie też skuteczna u nastolatków z ZPZ. W jednym z badań stwierdzono zmniejszenie liczby nieobecności w szkole, poprawę w zakresie zmęczenia i ogólnego funkcjonowania fizycznego młodzieży. Zaleca się, aby terapia behawioralno-poznawcza była zindywidualizowana w celu zmaksymalizowania jej korzyści dla pacjenta.
2. terapia oparta na stopniowaniu intensywności ćwiczeń fizycznych (graded exercise therapy). Polega na zachęcaniu do stopniowego wydłużania czas trwania lekkiej aktywności fizycznej do 30 minut przez pięć dni w tygodniu. Należy uważać, aby nie przekroczyć docelowej wartości częstości akcji serca i uniknąć przećwiczenia. Po osiągnięciu zakładanego celu wskazane jest kontynuowanie ćwiczeń aerobowych.
Wykazano, że obie metody terapii równie skutecznie zmniejszają odczuwane zmęczenie, poprawiają przystosowanie społeczne i zawodowe. Ponadto obniżają poziom lęku i złego samopoczucia po wysiłku.
Inne niefarmakologiczne formy leczenia
Rehabilitacja pragmatyczna, prowadzona przez lekarza lub pielęgniarkę, poprawia zmęczenie u osób z ZPZ. Metoda obejmuje edukację pacjenta o chorobie, a następnie wspólne ustalenie planu leczenia, polegającego na stopniowym zwiększaniu aktywności.
Leczenie farmakologiczne
Dotychczas nie ustalono leczenia farmakologicznego, wspomagająco zaleca się leczenie objawowe. Aby lepiej wyjaśnić etiologię ZPZ i ukierunkować potencjalne metody leczenia, potrzebne są dalsze badania. Według prac Josepha R. Yanceya, lekarza w National Capitol Consortium’s Family Medicine Residency w Fort Belvoir Community Hospital (Wirginia) oraz profesora nadzwyczajnego medycyny rodzinnej w Uniformed Services University of the Health Sciences w Bethesdzie, Maryland, USA, oraz Sarah M. Thomas, Lekarz rodzinny w Fairchild Air Force Base, stan Waszyngton, Stany Zjednoczone.
Jesteśmy po to żeby Ci pomóc. Zapraszamy do kontaktu telefonicznego z Poradnią Neurologiczną Neurovigor +48 780 411 222.